ماه رمضان، به مهمانی خدا برویم

آیه:

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ القُرْآنُ هُدی لِلْنَّاسِ وَ بَینتٍ مِنَ الهُدَی وَ الفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنکمُ الشَّهْرَ فَلْیصُمْهُ وَ مَنْ کانَ مَرِیضاً أَوْ عَلَی سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَیامٍ أُخَرَ یرِیدُ اللَّهُ بِکمُ الیسْرَ وَ لا یرِیدُ بِکمُ العُسْرَ وَ لِتُکمِلُوا العِدَّةَ وَ لِتُکبِّرُوا اللَّهَ عَلَی مَا هَدَیکمْ وَ لَعَلَّکمْ تَشْکرُونَ [1]

ترجمه:

ماهِ رمضان (ماهی است) که قرآن در آن فرو فرستاده شد، در حالی که [آن قرآن ] راهنمای مردم و نشانه هایی از هدایت و جدا کننده [حق از باطل ] است. و هر کس از شما که (این) ماه را (در وطن خود) حاضر باشد پس باید آن (ماه) روزه بدارد. و کسی که بیمار یا در سفر است، پس تعدادی از روزهای دیگر (روزه بدارد). خدا، آسانی شما را می خواهد، و دشواری شما را نمی خواهد. و (این احکام را قرار دادیم) تا تعداد [این روزها] را تکمیل کنید؛ و تا خدا را به پاس اینکه شما را راه نمایی کرده بزرگ شمارید؛ و باشد که شما سپاسگزاری کنید.

نکته ها و اشاره ها:

1.تکرار حکم مسافر و بیمار در این آیه ممکن است به خاطر آن باشد که بعضی گمان می کنند خوردن روزه مطلقاً کار خوبی نیست و حتی به هنگام بیماری و سفر اصرار دارند که روزه بگیرند، بنا براین، قرآن با این تکرار به مسلمانان می فهماند که همان گونه که روزه گرفتن برای افراد سالم واجب است، افطار کردن هم برای بیماران و مسافران یک فرمان الهی است و مخالفت با آن گناه است.[2]

2.حکایت شده که گروهی از اصحاب پیامبر در حال سفر حاضر نبودند روزه ی خود را بشکنند و پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله آنان را «گناهکار» نامید.[3]

3.ماه رمضان[4] برای روزه گرفتن انتخاب شده؛ زیرا این ماه با نزول قرآن در آن از سایر ماه ها برتر است.

در روایات اسلامی نیز چنین آمده است که همه ی کتاب های بزرگ آسمانی، مثل تورات، انجیل، زَبُور، صُحُف و قرآن در این ماه نازل شده اند.[5]

در خطبه ی پیامبر صلی الله علیه و آله در آخر ماه شعبان در مورد ماه رمضان آمده است که

ماه خدا و برکت و آمرزش و رحمت به سوی شما روی آورد.. .

ماهی است که به میهمانی خدا دعوت شده اید و.. . [6]

4.خدا بر شما آسان می گیرد و نمی خواهد به زحمت بیفتید. این مطلب اشاره به قاعده ی معروف «لا حَرَج» است که می گوید: اساس قوانین اسلام بر آسانی و سهولت است نه بر سخت گیری؛ پس اگر حکمی در جایی مشقت بیافریند، به صورت موقت برداشته می شود؛ مثلًا کسی که بیمار است روزه ی رمضان بر او واجب نیست.[7]

5.در این آیه عظمت ماه رمضان بیان شده که ناشی از نزول قرآن است؛ یعنی قرآن آن قدر با عظمت است که نزول آن در ماه رمضان بدان شرافت داده است، اما در همین آیه اشاره شده که عظمت قرآن نیز به خاطر محتوای هدایتگر و روشنگر آن است؛ پس رمضان ماه قرآن و ماه بهره برداری از محتوای عالی آن است، یعنی رمضان و روزه با فهم و تدبّر در قرآن و استفاده از آن در ارتباط است؛ به عبارت دیگر، رمضان فرصتی طلایی برای خودسازی است که زمینه های هدایت، معرفت و راه یابی به حقایق قرآنی را فراهم می کند و کسانی می توانند ظرفیت بهتری برای دریافت قرآن پیدا کنند که با برنامه ی خاص این ماه، هم سنخی لازم را در خود ایجاد کنند.

6.در این آیه به چند ویژگی و صفت قرآن اشاره شده است که عبارت انداز:

الف) مایه ی هدایت مردم است و آنها را از تاریکی ها به سوی نور راه نمایی می کند.

ب) دلایل و نشانه های روشنی دارد.

ج) جدا کننده ی حق و باطل است.

7.تکمیل روزه ی ماه رمضان، که معمولًا سی روز است، مهم است؛ از این رو، کسی که بیمار یا در سفر است، لازم است قضای روزه های خود را به جا آورد تا آن عدد تکمیل شود. همان طور که دوره ی تأثیر برخی داروها عدد مشخصی است، دوره ی برخی احکام شرعی هم مشخص است، هر چند اسرار این امور هنوز برای بشر روشن نشده است.

8.روزه داری انجام فرمان خداست؛ از این رو موجب بزرگ داشت خدا و نیز زمینه ساز شناخت نعمت های الهی و سپاس گزاری در برابر آنهاست.

9.رمضان ماه مهمانی خدا:

خدای تبارک و تعالی، ما را دعوت کرد به ضیافت، او میزبان بزرگ و ما میهمانان هیچ؛.. . یا ما را بالا برده است تا آن حدی که این لیاقت را داشته باشیم با عنایات او، یا عنایت خویش را متنزّل کرده است،.. . لکن آنی که ما از خودمان اطلاع داریم ما مهمان های خوبی نیستیم برای خدا. اگر میهمان های خدا از قبیل رسول خدا صلی الله علیه و آله و ائمه ی هدی علیهم السلام هستند، ما چه بگوییم.

... لکن ما متکی هستیم به لطف او.[8]

آموزه ها و پیام ها:

1.قرآن آن قدر با عظمت است که نزول آن در ماه رمضان به آن ماه شرافت بخشیده است.

2.به هدایتگری و دلایل روشنگر و جداسازی حق و باطل در قرآن توجه کنید.

3.روزه ی ماه رمضان بر همه غیر از بیماران و مسافران واجب است.

4.مبنای قوانین الهی آسان گیری است، نه سخت گیری.

5.یک ماه روزه را تکمیل کنید که نوعی بزرگ داشت فرمان خدا و سپاس گزاری در برابر اوست.

6.تکمیل سی روز، بزرگ داشت دستورات الهی و شکرگزاری از اهداف قضای روزه ی مسافران و بیماران است.

پی نوشت:

[1] سوره بقره، آیه 185

[2] . البته بيماران و مسافران احكام خاص ديگرى نيز در روزه دارند. براى اطلاع بيش تر به رساله هاى علميه مراجعه كنيد.

[3] مجمع البيان، ذيل آيات فوق.

[4] واژه ى« رمضان» از ريشه ى« رمض» به معناى گرماى شديد خورشيد است و از آن جاكه در هنگام نام گذارى ماه ها، رمضان در ماه گرما واقع شده بود، به آن رمضان گفتند.

[5] وسائل الشيعه، ج 7، ابواب احكام شهر رمضان، باب 18، ح 16.

[6] همان، ح 20.

[7] ر. ك: تفسير نمونه، ج 1، ص 636- 637.

[8] صحيفه ى نور، ج 19، ص 18 و 42 و 44.

هیئت قاسم ابن الحسن(ع) مسجد زینبیه سمنان...